Faydalı Bilgiler
Uluslararası taşımacılık ve lojistik süreçleri pek çok belgeden oluşur ve hem göndericilerin hem de alıcıların yükümlülüklerini doğru bilmesi hayati önem taşır. Bu sayfa; ithalat ve transit konşimento talimatları, doğru evrak hazırlama ve Incoterms (teslim şekilleri) hakkında bilgi verir. Hazırlanan her belge için aşağıdaki tavsiyeleri takip etmek, operasyonlarınızın sorunsuz ve zamanında tamamlanmasına yardımcı olur.
🟦 1. İthalat Konşimento Talimatı (Import Bill of Lading)
🔹 Bill of Lading (Konşimento) Nedir?
Konşimento, taşıyıcı tarafından göndericiye düzenlenen ve malların türü, miktarı, gönderen/alıcı bilgileri ve taşıma şartlarını içeren yasal bir belgedir.
Bu belge taşıma sözleşmesinin kanıtı, malın teslim alındığının belgesi ve mülkiyet hakkını temsil eden değerli bir evraktır.
Konşimento düzenlenmeden önce gönderici, taşıyıcıya “shipping instructions” adı verilen ayrıntılı talimatları sunar; bu bilgiler konşimentonun hazırlanmasında kullanılır.
🔹 Konşimentoda Bulunması Gereken Bilgiler
Konşimento ve bağlı belgelerde şu bilgiler yer almalıdır:
Gönderici (shipper), alıcı (consignee) ve gerekirse bildirilecek kişi (notify party) bilgileri
Malın tanımı, ağırlığı, adedi ve boyutları
Ödeme koşulları, sevk ve varış limanları
HS Kodu ve paket sayısı
Konteyner veya palet türü gibi paketleme detayları
İthalata konu her sevkiyatın ticari faturası, konşimento/hava yolu konşimentosu, paketleme listesi ve menşe şahadetnamesi ile birlikte gönderilmesi zorunludur. Ticari fatura; ürünün tam tanımı, miktarı, birim bedeli, HS kodu, teslim yöntemi ve menşe ülkesini içermelidir. Konşimentodaki bilgiler diğer evraklarla birebir uyuşmalı ve orijinal konşimento ile üç kopyası gümrükte ibraz edilmelidir.
🔹 Shipping Instructions (Yükleme Talimatı)
Konşimento hazırlığında kullanılan shipping instructions; alıcı bilgileri, mal tanımı, paketleme yöntemi, tercih edilen taşıma modu, gümrük işlemleri ve özel yükleme/tahliye talimatları gibi ayrıntıları içerir. Doğru ve zamanında verilen talimatlar:
Konşimentonun doğru düzenlenmesini sağlar ve evrak hatalarından kaynaklanan gecikmeleri önler.
Farklı ülkelerin gümrük gerekliliklerine uyum sağlar ve cezaları azaltır.
Gönderici, taşıyıcı, gümrük acentesi ve alıcı arasındaki koordinasyonu kolaylaştırır.
Yanlış ya da eksik talimatlar demuraj depolama maliyetleri ve gecikmelere yol açabileceğinden, talimatların eksiksiz ve zamanında verilmesi önemlidir.
🟪 2. Transit Konşimento Talimatı & Türkiye’de Transit Prosedürü
Transit yükler, Türkiye gümrük bölgesi içinde bir ülkeden diğerine veya Türkiye üzerinden başka ülkelere taşınabilir. Transit işlemi; gümrük vergileri ve diğer harçların askıya alınarak malların Türkiye üzerinden geçişine izin veren bir uygulamadır.
🔹 Ortak Transit Sistemi (CTP) ve NCTS
Türkiye, AB ve EFTA ülkeleri arasında eşyanın gümrük vergileri askıya alınarak taşınmasını sağlayan Ortak Transit Prosedürü (CTP) üyesidir.
Bu işlemlerin elektronik ortamda yürütülmesi için New Computerized Transit System (NCTS) kullanılmaktadır; transit beyannamesi, gümrükler arası iletişim ve garantilerin takibi elektronik olarak yapılır.
🔹 Prosedür Sahibi Sorumlulukları
Transit beyanını veren ya da adına verilen kişi (prosedür sahibi), malları gümrük tarafından belirlenen süre içinde varış gümrüğüne tam ve hasarsız şekilde sunmak, transit mevzuatına uymak ve ödenmesi muhtemel vergileri güvence altına alacak teminatı sağlamakla yükümlüdür.
🔹 Talimatlar
Transit konşimentosunda, yükün çıkış ve varış gümrükleri, taşıma rotası ve varış ülkesi açıkça belirtilmeli; master ve house konşimentolarındaki bilgiler aynı olmalıdır.
NCTS beyannamesi zamanında hazırlanmalı ve taşıma sırasında gümrük mühürleri korunmalıdır.
Üçüncü ülkelere yapılan transitlerde ihracat ve ithalat mevzuatına göre gerekli izinler ve kontroller (örn. kontrol sertifikaları) alınmalıdır.
🟧 3. Import/Transit Belgeleri ve Uygunluk
🔹 İthalat Belgeleri
Türkiye’ye yapılan tüm ticari sevkiyatlar için şu belgeler zorunludur:
Ticari Fatura (orijinal ve iki kopya): ayrıntılı tanım, miktar, birim fiyat, HS kodu, teslim yöntemi ve menşe ülkesini içerir.
Konşimento veya Hava Yolu Konşimentosu: Diğer tüm belgelerle birebir aynı bilgiler yer almalıdır; orijinal ve üç kopyası sunulmalıdır.
Paketleme Listesi: kolilerin/paletlerin sayısı, ağırlığı ve ambalaj türü.
Menşe Şahadetnamesi: belirli ürünler için gerekli olup ihracatçı veya imalatçı tarafından hazırlanır ve noter veya ticaret odası tarafından tasdik edilir.
Ürün tipine göre kontrol, sağlık veya bitki sağlığı sertifikaları da gerekebilir.
🔹 CE Uygunluk ve Sağlık Sertifikaları
Bazı ürünler için CE işareti, sağlık veya veterinerlik sertifikaları ve diğer spesifik izinler gereklidir. Türkiye’ye yapılacak sevkiyatlarda ihracatçı ve ithalatçının gümrük mevzuatına tam uygunluk sağlaması önemlidir.
🟨 4. Incoterms 2020: Teslim Şekilleri ve Sorumluluklar
Incoterms, Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanan ve satıcı ile alıcının maliyet ve risk paylaşımını belirleyen kurallardır. Aşağıdaki özetler, her teslim şeklinde satıcı ve alıcının temel yükümlülüklerini açıklar.
🔸 4.1 E ve F Grubu (Satıcının Sorumluluğu En Az)
| Teslim Şekli | Kapsam & Taşıma Modu | Satıcının Yükümlülükleri | Alıcının Yükümlülükleri |
|---|---|---|---|
| EXW – Ex Works (Tesisten Teslim) | Her taşıma modu | Satıcı malları kendi tesisinde veya belirlenen yerde hazır hale getirir; alıcı tüm taşıma, sigorta ve riskleri üstlenir. | Malların tesisden alınması, yükleme, taşıma, gümrük ve sigorta dahil tüm maliyet ve risk alıcıya aittir. |
| FCA – Free Carrier (Taşıyıcıya Teslim) | Her taşıma modu | Satıcı, malları belirlenen teslim noktasında taşıyıcıya teslim eder; ihracat gümrük işlemleri satıcıya aittir; eğer teslim noktası satıcının tesisi ise yükleme satıcı tarafından yapılır. | Alıcı yüklemeden sonraki taşıma ücretleri, boşaltma, ana taşıma ve ithalat gümrük işlemlerinden sorumludur. |
| FAS – Free Alongside Ship (Geminin Yanına Teslim) | Sadece deniz/nehir | Satıcı malları yükleme limanında geminin yanına getirir ve ihracat gümrüğünü tamamlar. | Alıcı yükleme, ana taşıma, boşaltma, ithalat işlemleri ve son teslimattan sorumludur. |
| FOB – Free on Board (Gemiye Teslim) | Sadece deniz/nehir | Satıcı ihracat işlemlerini tamamlar ve malları gemiye yükleyerek teslim eder. | Mallar gemiye yüklendiğinde risk alıcıya geçer; ana taşıma, boşaltma ve ithalat gümrük işlemleri alıcıya aittir. |
🔸 4.2 C Grubu (Satıcı Nakliye Ücretini Öder)
| Teslim Şekli | Kapsam & Taşıma Modu | Satıcının Yükümlülükleri | Alıcının Yükümlülükleri |
|---|---|---|---|
| CFR – Cost and Freight (Maliyet ve Navlun) | Deniz/nehir | Satıcı malları gemiye yükleyip varış limanına kadar navlunu öder; risk, mallar gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer. | Varış limanından itibaren boşaltma, ithalat işlemleri ve diğer masraflar alıcıya aittir. |
| CIF – Cost, Insurance and Freight (Maliyet, Sigorta ve Navlun) | Deniz/nehir | CFR’deki tüm yükümlülüklere ek olarak satıcı, minimum sigorta kapsamı sağlar. | Mallar gemiye yüklendiğinde risk alıcıya geçer; boşaltma, ithalat ve diğer masraflar alıcıya aittir. |
| CPT – Carriage Paid To (Taşıma Ücreti Ödenmiş) | Her taşıma modu | Satıcı ihracat işlemlerini yapar ve malları ilk taşıyıcıya teslim edip varış yerine kadar taşıma ücretini öder; sigorta yapmak zorunda değildir. | Risk, mallar ilk taşıyıcıya teslim edildiğinde alıcıya geçer; ithalat gümrüğü ve varış yerinden sonraki masraflar alıcıya aittir. |
| CIP – Carriage and Insurance Paid To (Taşıma ve Sigorta Ücreti Ödenmiş) | Her taşıma modu | CPT’ye ek olarak satıcı, varış yerine kadar tüm-risk sigorta yaptırır. | Risk, mallar ilk taşıyıcıya teslim edildiğinde alıcıya geçer; ithalat ve diğer masraflar alıcıya aittir. |
🔸 4.3 D Grubu (Teslimat Noktasına Kadar Satıcı Sorumlu)
| Teslim Şekli | Kapsam & Taşıma Modu | Satıcının Yükümlülükleri | Alıcının Yükümlülükleri |
|---|---|---|---|
| DAP – Delivered at Place (Belirlenen Yerde Teslim) | Her taşıma modu | Satıcı malları varış yerinde boşaltmaya hazır şekilde teslim eder; risk ve masraflar teslimat noktasına kadar satıcıya aittir. | Boşaltma masrafları, ithalat gümrük işlemleri ve varış noktasından sonraki teslimat alıcıya aittir. |
| DPU – Delivered at Place Unloaded (Boşaltılmış Teslim) | Her taşıma modu | Satıcı, malları varış yerinde boşaltır ve alıcının kullanımına sunar; tek Incoterm kuralı olarak satıcı boşaltma masrafını üstlenir. | İthalat gümrüğü, vergiler ve varış yerinden sonraki taşıma alıcıya aittir. |
| DDP – Delivered Duty Paid (Gümrük Vergileri Ödenmiş Teslim) | Her taşıma modu | Satıcı malları varış noktasında teslim eder ve tüm ihracat ile ithalat formalitelerini, vergileri, gümrük masraflarını ve vergileri öder. | Alıcı yalnızca mal bedelini öder ve satıcının ithalat işlemleri için ihtiyaç duyduğu belgeleri sağlamada yardımcı olur. |
Not: FAS, FOB, CFR ve CIF sadece denizyolu veya nehir taşımacılığı için uygulanabilir; diğer Incoterms tüm taşıma modlarına uygundur. Ayrıca, 2020 itibarıyla DAT terimi kaldırılmış olup yerine DPU getirilmiştir.
🟫 5. Diğer Faydalı Bilgiler
Paketleme ve Etiketleme: Her sevkiyatta malın türüne uygun ambalaj kullanılmalı ve koliler açıkça etiketlenmelidir. Shipping instructions’ta palet/paket türü ve istifleme bilgileri belirtilmelidir.
Sigorta: CIP ve CIF terimlerinde satıcı sigorta yaptırmakla yükümlüdür; diğer durumlarda alıcı sigorta yaptırmalıdır. Risk transfer noktası incelenerek taşınan yükün sigortalanması tavsiye edilir.
Versiyon Belirtme: Sözleşmelerde hangi Incoterms versiyonunun (2010, 2020) kullanıldığı açıkça yazılmalıdır; ICC kurallarına göre en son versiyon 2020’dir.
Yasal Uyarı: Bu bilgiler genel rehber niteliğindedir. Spesifik sevkiyatlarınız için gümrük müşaviriniz veya hukuk danışmanınız ile görüşerek mevzuata uygunluk sağlamanız önerilir.
